 خانواده درتمام جوامع شکل و الگوي واحدي نداشته است. مطالعات به وضوح نشان ميدهند که ميتوان خانوادهها را براساس الگوي زندگيشان به انواع مختلف تقسيم کرد.
بعضي تقسيمات خانواده را به خانوادههاي پدر سالار (Patriarchy) و مادر سالار (Matriarchy) و بعضي ديگر خانواده را بصورت چند همسري (palygamy) ، تک همسري (Monogamy) ، درون همسري (Endogamy) و برون همسري (Exogamy) تقسيم کردهاند.
ولي يک تقسيم بندي کلي که انواع ديگر خانواده را شامل شود، تقسيم آن به خانواده هستهاي (Nuclear family) و خانواده گسترده (Extended family) است.
تعريف خانواده هستهاي
خانوادهاي که آن را زن و شوهر و فرزندان يا زن و شوهر بدون فرزند تشکيل ميدهد، اصطلاحا خانواده هستهاي مينامند.
ويژگيهاي خانواده هستهاي
ابعاد خانواده هستهاي در مقايسه با خانواده گسترده داراي ابعاد کوچکتري است و فقط از زن و شوهر و فرزندان ازدواج نکرده تشکيل ميشود. اين نوع خانواده بنيان جوامع صنعتي کنوني را تشکيل ميدهد و در ارتباط با گسترش شهرنشيني و توسعه صنعتي شکل گرفتهاند
کارکردها
در خانوادههاي هستهاي ، ديگر وظايف و کارکردهايي که از روزگاران قديم برعهده خانواده بوده است، خبري نيست. اين کارکردها ( مانند کارکرد توليدي و اقتصادي ، کارکرد آموزشي و تربيتي و … ) برعهده موسساتي خارج از محيط خانواده قرار گرفتهاند.
عدم گسترش
يک خانواده هستهاي هيچگاه گسترش نمييابد و به مجرد رسيدن فرزندان خانواده به سن قانوني و ورود به اجتماع به عنوان عضوي فعال از خانواده دوري ميگزينند و خود ، خانواده مستقل و هستهاي ديگري را بوجود ميآورند. بنابراين خانواده هستهاي با پراکنده شدن اعضا آن و سپس با فوت پدر و مادر يا درصورت جدايي آنها از يکديگر متلاشي ميگرد
انواع خانواده هستهاي
خانواده هستهاي نوع اول
ملاک تعلق به اين نوع خانواده تحصيلات است تا درآمد. تحصيلات رئيس خانواده معمولا ديپلم يا بالاتر از آن است. همسر او نيز تحصيلاتي در همين حدود يا کمي پايين تر دارد و گاهي کار هم ميکند. زن و مرد با تساوي زندگي ميکنند و در امور خانواده بصورت مشترک تصميم ميگيرند. همين مطلب ممکن است منجر به بروز اختلافات بيشتري نسبت به ساير انواع خانواده شود. تمايل به رفاه بيشتر ، آپارتمان نشيني ، بالابودن سطح مصرف ، برنامه ريزي براي تعطيلات و اوقات فراغت و تعهد اجتماعي پايين خانواده به شبکه خويشاوندي از ويژگيهاي خاص اين نوع خانواده هستهاي است. ازلحاظ درآمد و شغل ، خانوادههاي اداري با درجات بالا يا مشاغل آزاد پر درآمد (نظير وکالت ، طبابت و …) و تاحدودي کارمندان شرکتهاي خصوصي ممکن است دراين گروه قرار گيرند.
خانواده هستهاي نوع دوم
در اين نوع خانواده هستهاي ، تحصيلات رئيس خانواده پايين تر از ديپلم است و او برتري کامل خود را در محيط خانواده حفظ کرده است. تصميمات مهم را اتخاذ ميکند و زن نيز مطيع است. افراد خانواده معمولا در محيط کوچکي زندگي ميکنند. عدم کار زن درخارج از خانه ، تمايل به داشتن فرزندان زياد ، وجود اعتقادات مذهبي قوي ، عدم برنامه ريزي مناسب براي گذراندن تعطيلات و اوقات فراغت و جدا بودن تفريحات زن و مرد و … از ويژگيهاي خاص اين نوع خانواده هستهاي است. از لحاظ درآمد و شغل ، مرد در کارهاي دستي (نظير کارگري ، خدمات اداري پايين يا خدمات بازرگاني کوچک و صنايع کوچک) فعاليت ميکند. دراين خانوادهها مرد نان آور خانواده است.
خانواده هستهاي مهاجر
اين نوع خانواده بيشتر از مهاجرين روستاها و شهرهاي کوچک تشکيل شده است و هنوز جامعه شهري آنها را کاملا جذب نکرده است، و از نظر اجتماعي و مکاني حاشيه نشين ناميده ميشوند. به خاط فقدان شبکه خويشاوندي در شهر محل اقامت ، خانواده تعهد اجتماعي زيادي ندارد . به همين جهت افراد آن زياد احساس غربت ميکنند. مرد رئيس خانواده است و در امور خانوادگي برتري کامل خود را حفظ کرده است. ازلحاظ درآمد و شغل رئيس خانواده در خدمات جز يا دربعضي صنايع (نظير صنايع ساختماني) به عنوان کارگر غير ماهر مشغول کار است. درآمد او پايين است. به همين جهت مسکن فقيرانهاي دارند و از لحاظ ساير الزامات زندگي در مشکلات متعددي به سر ميبرند.
تعريف خانواده گسترده
خانواده گسترده ، خانوادهاي است که بر اساس بستگيهاي نسبي و سببي استوار است و شامل چند گروه خوني و چند گروه زناشويي ميشود.
ويژگيهاي خانواده گسترده
خانواده گسترده فرزندان خود را پس از ازدواج در خود جاي ميدهند و گسترش آن نيز به همين لحاظ است، و به اين ترتيب ممکن است چند نسل زير يک سقف و دريک خانه مشترک زندگي کنند. در اين شکل از خانواده پدر و مادر اصلي مرکز ثقل خانواده را تشکيل ميدهند. پسرها ، نوهها و عروسها از آنها اطاعت ميکنند و اگر پدر و مادر به علت کبرسن نتوانند وظايف سرپرستي را انجام دهند. پسر ارشد جاي آنها را ميگيرد. دخترها پس از ازدواج خانه پدري را ترک کرده و بنابراين خانواده گسترده غالبا به شکل پدر مکاني است. پدر نقش اصلي را در تربيت فرزندان برعهده دارد، دايره همسر گزيني محدود و تعهدات اجتماعي غالبا زياد است. غالبا فرزندان شغل پدر را بر ميگزينند. وظايف متعدد و سنگيني (نظير توليد خانوادگي ، اجتماعي و فرهنگي کردن کودکان ، نگهداري از پيران و حمايت کامل از اعضا و … ) برعهده اين نوع خانواده است.
 برگرفته از : www.persialearn.com
|
ویندوز 
